เมื่อเด็กและเยาวชนถูกนำตัวมาศาล ศาลอาจใช้มาตรการพิเศษแทนการลงโทษ ซึ่งต้องพิจารณาถ้าโทษที่กฎหมายกำหนด พฤติการณ์ในการกระทำและการเยียวยาผู้เสียหาย หากเด็กหรือเยาวชนสำนึกผิดในสิ่งที่กระทำลงไป สถานพินิจก็ทำแผนฟื้นฟูบำบัดแทนการลงโทษ เช่น เด็กกระทำผิดแต่อยู่ในระหว่างศึกษาอยู่ ก็อาจให้กลับไปศึกษาต่อและรายการพลการเรียนอย่างต่อเนื่อง หรือกรณีเด็กหรือเยาวชนไม่ได้ศึกษาต่อ ก็อาจให้กลับไปศึกษาต่อ หรือจัดอบรมวิชาชีพให้เป็นต้นมาตรการพิเศษนี้ เกิดขึ้นได้ตั่งแต่ก่อนฟ้องคดี หลังฟ้องหรือก่อนพิพากษาก็ได้